Draden van ons Slavernijverleden

Werk mee aan het wandkleed

Vanaf 14 juni kan je in de Grote Kerk Alkmaar meewerken aan een bijzonder monumentaal wandkleed. Met het project Draden van ons Nederlandse slavernijverleden wordt er in werkplaatsen verspreid door heel Noord-Holland samen gewerkt aan een monumentaal wandkleed van 35 x 2,5 meter, ontworpen door Raul Balai. Het ontwerp is gebaseerd op historisch onderzoek naar de sporen van het koloniale- en slavernijverleden van de provincie. Wat maakte Noord-Holland zo specifiek? Welke verhalen liggen hier verborgen, en hoe werken die door tot vandaag? Die vragen vormen het vertrekpunt van dit gezamenlijke maakproces.

Inwoners van Noord-Holland worden van harte uitgenodigd om mee te doen aan de vervaardiging van dit kunstwerk. Op maakplaatsen in onder andere Alkmaar, Amsterdam, Den Helder, Haarlem, Hoorn, Purmerend en Zaandam komen deelnemers samen om, onder begeleiding, onderdelen van het wandkleed te maken. Elke plek levert een eigen bijdrage aan het geheel, waarin lokale geschiedenissen, persoonlijke perspectieven en gezamenlijk onderzoek samenkomen in textiel.
Iedereen is welkom, met of zonder ervaring. Er wordt gewerkt met verschillende textieltechnieken, en er is ruimte om te leren, uit te proberen en elkaar te ontmoeten. Meedoen betekent niet alleen iets maken met je handen, maar ook samen stilstaan bij een gedeeld verleden en dat verleden zichtbaar en voelbaar maken.
Grijp deze unieke kans om samen met andere Noord-Hollanders geschiedenis te verankeren in textiel en bij te dragen aan een monumentaal kunstwerk dat door de provincie zal reizen — een werk dat verbindt, verdiept en uitnodigt tot gesprek.

Waar gaat het over?
Noord-Holland is een provincie van water en handel, van havens en scheepvaart, van koopmanshuizen en pakhuizen, van molens en industrie. De sporen van het Nederlandse slavernijverleden zijn diep verweven met het landschap, de economie en het dagelijks leven. Het is de provincie die maar liefst drie Kamers van de Verenigde Oost Indische Compagnie (VOC) en twee Kamers van de West-Indische Compagnie (WIC) heeft gehad. Zo heeft een kleine regio invloed op een groot deel van de wereld uitgeoefend. Met de inzet van geweld, dwang en ongelijkheid was het mogelijk om grote groepen mensen in de Atlantische wereld en in Azië onder de duim te houden. Tot slaaf gemaakte mensen werden ingezet op de plantages, voor arbeid in de steden en in de huishoudens van hun eigenaren, zowel overzees als in Nederland.

Wie vandaag door Noord-Holland reist—langs de grachten van Amsterdam, de historische kern van Hoorn, de kleine steegjes van Haarlem, de industriële gebieden van de Zaanstreek,de markten van Alkmaar, het landelijke gebied rond Purmerend en het maritieme karakter van Den Helder—ziet een rijke en trotse geschiedenis. Onder die zichtbare geschiedenis liggen echter ook andere draden: draden van koloniale handel, plantage-economie, gedwongen arbeid en ontmenselijking. Draden die, eenmaal zichtbaar gemaakt, een completer en eerlijker beeld geven van Noord-Holland en van Nederland.
Het project Draden van ons Nederlandse slavernijverleden nodigt uit om deze verborgen verbindingen te herkennen en te benoemen. Niet om de geschiedenis te reduceren tot schuld of schaamte, maar om haar volledig te zien: inclusief de levens van de tot slaaf gemaakte mensen overzees en in Noord-Holland die het fundament vormden van rijkdom en groei, en inclusief de manieren waarop de provincie profiteerde van een systeem dat mensen tot bezit maakte.
De provincie Noord-Holland, met maar liefst drie Kamers van de Verenigde Oost Indische Compagnie (VOC) en twee Kamers van de West-Indische Compagnie (WIC), was nauw verweven met het koloniale en slavernijverleden. Dat gold ook voor de steden en regio’s die geen eigen Kamer hadden.

Bestuurders, handelaren en verschillende kerken verdienden geld door te investeren in de VOC, WIC en plantages. Of ze bekleedden een machtige positie binnen een Compagnie en hadden zo inspraak in de uitvoering van bepaalde taken, zoals de slavenhandel of te produceren grondstoffen in de koloniën.
De arbeiders speelden ook een belangrijke rol. In de steden bouwden zij de schepen, raffineerden het zout, smeedden de boeien en pekelden het vlees. Op het platteland werd door deze groep de stoffen gebleekt, het zeildoek geweven, de boomstammen tot planken gezaagd en de kaas gemaakt. Hun arbeid maakte de overzeese reizen mogelijk. Daarnaast werd hun vakmanschap ingezet op de handelsforten en in de koloniën.

Twee pijlers van de koloniale mindset waren eigendom en maakbaarheid; alles kon tot bezit worden gemaakt en naar de hand van de kolonisator gezet worden. Deze overtuiging uitte zich in de onderdrukking van mensen en het vernietigen van lokale flora en fauna met als doel de hoogste productie van bijvoorbeeld koffie, salpeter, indigo, katoen, goud en ivoor. De kennis die daarvoor nodig was, werd vooral in de 19e eeuw ingezet als vorm van educatie om zo een nieuwe generatie kolonisten op te leiden. Die ambitie leidde in 1871 tot de oprichting van het eerste koloniale museum van Nederland, gelegen in Haarlem.

Kunstenaar Raul Balai stelt in zijn ontwerp de exploitatie van de natuur wereldwijd centraal. In dit kapitalistische systeem worden planten, mensen en dieren stelselmatig uitgebuit. Deze mentaliteit stamt uit de koloniale tijd, met de hoogste winst als doel. Het wandkleed verbeeldt dit aan de hand van zeven steden en hun meest kenmerkende koloniale producten.